Sylwestrowe szaleństwa w dawnej Polsce


W tradycyjnym świętowaniu Nowy Rok ma niewielkie znaczenie, jakby niedawno odkryto zwyczaj hucznych wtedy hulanek.


Ilustracja: „Jordan – to stary obrzęd święcenia wody, praktykowany w dzień
Trzech Króli w kościele wschodnim i greckokatolickim. Kapłan (pop) zanurzał
krzyż w przeręblu rzeki, strumienia, stawu czy jeziora, co wierni obserwowali
w skupieniu. [1]

Cudeńka gifowe_linie_ozdobne

   Wkraczanie w nowy cykl roku budziło zapewne w ludziach niepokój, a i dzisiaj zastanawiamy się w starym roku, co też nowy rok nam da. I właśnie wtedy tak ważkie stawały się dobre życzenia, zaklinanie powodzenia, wróżby i przewidywania przyszłości. Jest to więc pora życzeń i zabaw w dzień poprzedzający święto.

   Tę noworoczną wigilię w chrześcijańskim kalendarzu poświęcono św. Sylwestrowi, papieżowi z IV w., który wprawdzie nic nie miał wspólnego z hucznymi balami, lecz od niedawna mimo woli już po wsze czasy musi im patronować. [1]

 Cudeńka gifowe_linie_ozdobneCudeńka gifowe_linie_ozdobne

   Minęły już dni Wigilii, Bożego Narodzenia,  które obchodzono z powagą, ciszej, rodzinnie. Minął żywiej dzień św. Szczepana, kiedy to – na pamiątkę kamienowania tego diakona – sypało się owsem na sumie, urządzając potężne kanonady. I oto nastawał Sylwester, z wiwatami, salwami czy trzaskaniem fornalskich batów. Na pomorskich wsiach znano zwyczaj „wytrzaskiwania starego roku”.

   Powożący końmi „grali” szczególny koncert trzaskając z batów przed dworem właściciela folwarku, rządcy, a nawet proboszcza i  co bogatszych wieśniaków we wsi. I mogłoby nam się wydawać, że ów hałas jest jakby echem współczesnych petard. Widać już wtedy ludzie odczuwali potrzebę zamknięcia starego i otwarcia nowego cyklu życia z wielkim hukiem.

Cudeńka gifowe_linie_ozdobne

Cudeńka gifowe_linie_ozdobne

   Po wsiach pieczono „nowe latka”, od Wigilii po Trzech Króli (terminy wypiekania były rozmaite). Na Kurpiach pieczono od Trzech Króli, a były to obwarzanki z żytniej razowej mąki (mirtowe wianki, różne kwiatki, klucze, trupie główki, postacie dziewczyn i chłopców, okrągłe chlebki itd.).

   A wszystko to służyło między innymi wróżbom: wkładano je pod talerz, a każdy z domowników wybierając talerz dla siebie, odkrywał swoje przeznaczenie. Okrągłe, pyszne chlebki – szczodraki, rozdawano przychodzącym w Nowy Rok grupom kilkuletnim chłopców.

 Cudeńka gifowe_linie_ozdobne


Szczególny zwyczaj zachował się na wsiach rzeszowskich, od północy Nowego Roku, odwiedzały domostwa tzw. draby – przebierańcy owinięci słomianymi powrósłami,
z maskami na twarzach i w wysokich słomianych czapach na głowach. [1]

Cudeńka gifowe_linie_ozdobne

   Sylwester pełen seansów wróżebnych z laniem wosku lub ołowiu, a czasem niebezpiecznego i odbywanego samotnie patrzenia w zwierciadło, w którym to powinien ukazać się przyszły luby na wieki, a tu do czarta ! – zobaczyła czarta, który najprawdopodobniej zwabiony tym, że takie patrzenie w lustro, praktykowane było w stroju Ewy.

   I w miastach, i na wsi zażywano mnogich przyjemności, gdyż chłopaczek dopadał już starca: Nowy Rok przepędził precz stary. Śmiały się oczy i cieszyły uszy.

Cudeńka gifowe_linie_ozdobne

   Zbliżała się miła pora życzeń i podarków.
Jak i dzisiaj, niegdyś słyszało się wszędzie „do siego roku”, a oprócz tego, gdy wreszcie nadszedł Nowy Rok, dawni Polacy witali się słowami ” Bóg cię stykaj” (spotykaj).

   W ten dzień już od rana przypadano sobie do policzków i ramion z niezliczonymi, wyciskającymi łezki zdrowiami, pomyślnościami, szczęściami i różnymi żeby-nam-się. Z owsem w kieszeniach wędrowało się w Krakowskiem po sąsiadach na „podsypkę” (czego niektóre wsie nie zapominają i dzisiaj) i od drzwi sunęły słowa: [2]

Cudeńka gifowe_linie_ozdobne

Na szczęście, na zdrowie, na ten Nowy Rok !
Aby was nie bolała głowa, ani bok,
Aby wam się rodziła i kopiła
Pszenica i jarzyca, żytko i wszytko,
Abyście mieli w każdym kątku po dzieciątku
W stodole, w oborze, na polu – daj Boże !
[2]

abo:

Żeby wam się rodziło
Żytko – jak korytko,
Pszenica – jak rękawica,
Owies – jak skopiec,
Len – jak pień !
[2]

Cudeńka gifowe_linie_ozdobne

  I ja z tymi staropolskimi życzeniami,  przypadam do Was 

Do siego roku!

Cudeńka gifowe_linie_ozdobne

Źródło:
[1] … „Tak żyli ludzie w dawnej Polsce – tradycje świąt dorocznych” – tekst Anna Zadrożyńska, ilustracje Aleksander Karcz, Wydawnictwo Dolnośląskie
[2] … „Kalendarz polski” – Józef Szczypka, W-wa 1984


A ma być wesoło, więc niech żyje bal !!
MARYLA RODOWICZ – „Niech żyje bal !”

MARYLA RODOWICZ – „Marusia”

Zapisz

34 myśli na temat “Sylwestrowe szaleństwa w dawnej Polsce

    1. Ja też Koniczynko życzę Ci, aby ten Nowy rok okazał się jeszcze lepszym od poprzedniego, oby słoneczko zawsze dla Ciebie świeciło.Cieplutko pozdrawiam.

      Polubienie

  1. SZCZĘŚLIWEGO NOWEGO 2011 ROKU, MADAME ! 🙂 Przepraszam jednocześnie za opóźnienia w komentowaniu, spowodowane nadmiarem pracy.To może Madame jest … etnografem lub historykiem kultury, skoro takie analizy i ryciny ? 🙂

    Polubienie

    1. Dziękuję za życzenia noworoczne.A gdzież tam, jam prosty człowiek z gminu, i dopiero z chwilą gdy założyłam tego bloga, zaczęłam się żywo interesować naszą historią (nie tylko), i tak powstało moje zamiłowanie do niej. To co w księgach zostało dawniej zapisane, poznaję, i mniej lub więcej przekazuję na tym blogu.Przepraszać nie ma za co, bo i ja nie zawsze ten czas mam. Takie jest już to nasze życie.Cieplutko pozdrawiam.

      Polubienie

  2. Dziękuję za życzenia noworoczne.Co do hałasu w Sylwestra gdzieś czytałam, że poszła plotka, że w 1000 roku ma być koniec świata. Ludzie wyszli z domów i ze strachem czekali na zagładę. Północ wybiła i nic. Radości nie było końca – ludzie ciesząc się hałasowali ile wlezie … i tak zostało po dziś dzień

    Polubienie

    1. Ja też o tym czytałam, gdzieś w necie, Jak widać dla ludzi każdy powód jest dobry do zabawy, a tym bardziej mający nastąpić koniec świata.Cieplutko pozdrawiam.

      Polubienie

        1. Jak tu się nie cieszyć, że zapowiadany koniec świata nie nastąpił. Ciekawi mnie teraz obecny koniec świata, który ma nastąpić (jak zapowiadają). A jak nie nastąpi, będziemy mieli kolejne święto, święto radości ..Jak myślisz, nastąpi ten koniec świata, bo mi się zdaje, że nie ?!Cieplutko pozdrawiam.

          Polubienie

  3. A najdowcipniejsze z tego wszystkiego pewnie to, że ten cały Sylwester pewnie był przeciwnikiem takich rozwiązłych uciech i teraz się w grobie przewraca, ze go wrobili w takie praktyki….

    Polubienie

    1. Popatrz jak to w tym życiu się plecie, iż papieża za patrona diabelskich zabaw obrali. Zapewne rok rocznie, on ci już się w grobie przewraca … :))Cieplutko pozdrawiam.

      Polubienie

  4. Bardzo ciekawe rzeczy przytoczyłas, Marylko !! A za żyuczenia noworoczne pieknie dziękuję. Tobie i Twoim bliskim także życzę szczęśliwego Nowego Roku :)))

    Polubienie

    1. Mam jeszcze Eu, ciekawe opowiastki w temacie karnawału, o czym nie omieszkam napisać w jednym ze swych artykułów.Dziękuję ślicznie za życzenia i do siego roku !Cieplutko pozdrawiam.

      Polubienie

  5. Jak zwykle czytałam z ciekawością o obyczajach, których dzisiaj się prawie nie spotyka. Myślę, że kiedyś było ciekawiej i weselej.Do siego roku, JaGusiu!

    Polubienie

    1. Mnie też żywo interesują takie starodawne historie. Bardzo lubię takie różne opowiastki z tamtych czasów, a czytając i poznając te czasy, cały czas mnie się wydaje, że ludzie wtedy żyli jakoś inaczej. Pomimo, iż nie było zapewne tak bogato jak dzisiaj, ale było weselej, ludzie potrafili się i zabawić, i ciężko pracować, i jeden drugiemu nie był „wilkiem” (tak mi się zdaje), jak to dzisiaj bywa. Jestem po prostu w tych czasach zakochana, i bywają takie chwile, że marzy mi się życie w tamtejszych czasach …Do siego roku – Aniu.

      Polubienie

      1. W ostatniej „Angorze” widziałam ciekawy artykuł na podobny temat, ale jeszcze go nie przestudiowałam. Jeśli mi czas na to pozwoli, to jutro przeczytam.Buziaczki przednoworoczne.

        Polubienie

        1. A jak Aniu przeczytasz sobie, to na pewno też i powiesz, że ciekawiej, bardziej oryginalnie i swojsko … było u mnie (tak sobie tylko zażartowałam). … :)))Cieplutko pozdrawiam.

          Polubienie

          1. Dzisiaj właśnie naczytałam się takich ciekawostek, aż trudno uwierzyć, że takie potrawy szykowano. Jednak wszystko jest na podstawie Jędrzeja Kitowicza.Szampańskiego sylwestra i szczęścia w nowym roku.

            Polubienie

            1. Nawet się to w głowie nie może nam zmieścić, gdy czytamy, np. J. Kitowicza, co też ci dawni Polacy jadali. Sam Kitowicz wspaniale wpisał się w nasze polskie dzieje, nic dodać – nic ująć jego opisom, które bardzo ciekawie przedstawia.I zapewne Aniu, miałaś ciekawą lekturę …Do siego roku …

              Polubienie

  6. Lubię bardzo ten kawałek Maryli 🙂 JaGuś życzę Ci takiego sylwestrowego szaleństwa i prawdziwej szampańskiej zabawy!Pozdrawiam,Dagmara

    Polubienie

    1. Dagmarko i ja życzę Ci tego samego, na ten Nowy rok !!Powiedziawszy tak szczerze, ja dawniej za Marylką R. zbytni nie przepadałam, a teraz coś mnie się odmieniło …:), i niektóre jej piosenki są dla mnie całkiem znośne, a już „Marusia …” – to normalnie przez całe dnie chodzi za mną.Cieplutko pozdrawiam.

      Polubienie

      1. Ja też kiedyś za Marylą nie przepadałam, ale do niektórych przebojów chyba po prostu trzeba doróść. Jak się jest młodym to trzeba być na czasie z muzyką, a nie wracać do takiej historii ;)Pozdrawiam!

        Polubienie

        1. A ja Ci Dagmarko powiem, że może, iż nie jestem najmłodsza (wiadomo) – to z muzyką wszelka, jestem za „pan-brat”. Lubię rap, pop, jak i muzykę poważną. A wszystko to zależy od nastroju jaki mam. A do piosenki „Marusia …”, to mam jakiś sentyment, chyba dlatego, że w tle gdzieś tam, przewijają się „Czterej pancerni i pies”. Sam film to oglądałam już chyba z milion dwieście razy. Mogli by nakręcić nowe odcinki tegoż filmu, bo ten to już się troszku przetarł … :))Cieplutko pozdrawiam.

          Polubienie

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj /  Zmień )

Połączenie z %s